8- در پايان بند اول يا دوم ( اما نه هردو) سكوت قرار دهيد.
9-هرگز اجازه ندهيد كه سه بند هايكوي شما پشت سر هم تشكيل يك
جمله كامل بدهند.
10- ترتيبي دهيد كه رابطه يا تقابل بندهاي اول و دوم تنها پس از خواندن
بند سوم مشخص شود.
11- هميشه از زمان حال استفاده كنيد و در مورد اينجا و اكنون بنويسيد.
12- استفاده از اسامي خاص و ضماير شخصي را تا حد ممكن محدود كنيد.
13- تا جاي ممكن از وجه استمراري استفاده نكنيد.
14- بد نيست اگر دو بند از سه بند شما (اول و دوم) ساختار نحوي
يكسان داشته باشند.
15- در مورد ترتيب تصاويري كه هر يك از بندها به دست ميدهند فكر كنيد.
مثلا ابتدا يك منظره از دور، بعد بخشي از آن منظره از نزديكتر و در نهايت يك
كلوزآپ.
16- لپ مطلب را براي بند آخر نگه داريد.
17- سعي كنيد بند اول تا جاي ممكن جذاب و گيرا باشد.
18- هميشه فقط در مورد چيزهاي معمولي، با روشي معمولي و با زباني
معمولي بنويسيد.
19- به مطالعه ذن بپردازيد و بگذاريد هايكوي شما مصداق روش بيكلام
تصويرسازي باشد.
20- اديان و فلسفههاي مختلف را مطالعه كنيد و بگذاريد اثر آنها در پسزمينه
هايكوي شما انعكاس يابد.
21- تنها از تصاوير عيني استفاده كنيد.
22- سعي كنيد به سطوح چندگانه از معنا دست يابيد. سطوح بيروني
شامل تصاوير عادي و در سطوح عميقتر فلسفه حيات و جهانبيني شما.
23- از تصاويري استفاده كنيد كه برانگيزاننده انزواي خودخواسته و فقر
داوطلبانه باشند. (سابي)
24- از تصاويري استفاده كنيد كه برانگيزاننده نوستالژي رمانتيك باشند.
(وابي)
25- تضادها را بيابيد و در هايكوي خود به تصوير بكشيد.
26- از جناس و بازي با كلمات استفاده كنيد.
27- در مورد چيزهاي ناممكن به شكلي معمولي صحبت كنيد.
28- از تصاوير تداعيگر معاني متعالي استفاده كنيد ( از جنگ و جنايت و
مسائل جنسي صحبت نكنيد)
29- تنها از تصاوير مربوط به طبيعت استفاده كنيد. ( از اشاره مستقيم به
مسائل انساني خودداري كنيد)
30- عواطف انساني را با اشاره به جنبههاي مختلف طبيعت تداعي كنيد.
31- از هرگونه اشاره مستقيم به خود در هايكو اجتناب كنيد.
32- استفاده از علائم سجاوندي (نقطه، ويرگول، خط تيره و ...) در هايكو
مانعي ندارد.
33- گاهي براي ايجاد ايهام از آوردن علائم سجاوندي خودداري كنيد.
34- قواعد نگارشي زبان خود را به طور كامل رعايت كنيد.
35- از آوردن قافيه پرهيز كنيد.
36- از آوردن اوزان غيرهجايي (مانند وزنهاي عروضي فارسي) خودداري
كنيد.
37- از واجآرايي (تكرار آواهاي مشابه در يك بند) استفاده كنيد. (مثل تكرار
«چ» در مصرع «سرو چمان من چرا ميل چمن نميكند...»)
38- از آواهاي كلمات براي انعكاس دادن احساسات خود استفاده كنيد.
39- هميشه هايكوي خود را به يك اسم ختم كنيد.
40- از هر الهام و شهود آني به عنوان نقطه آغازي براي خلق يك هايكو
استفاده كنيد.
41- از آوردن فعلهاي زياد خودداري كنيد.
42- هر جا كه توانستيد حروف اضافه را حذف كنيد. (مانند از، در، به، با،
بين، ميان، روي و ...)
43- قيدها را حذف كنيد.
44- براي هر اسم بيش از يك معرف ( توصيف كنندههايي مانند صفات و ...)
نياوريد.
45- با هايكوي خود مثل شعر برخورد كنيد. هايكو جمله زيباي روي
كارتپستال نيست.
46- هر هايكويي را كه به ذهنتان رسيد بنويسيد. حتي بدترينشان را. زيرا
ميتوانند الهامبخش آثاربهتر بعدي باشند.
کتب فارسی با موضوع هایکو:
هایکو از آغاز تا امروز/برگردان احمد شاملو/نشر چشمه
صد هایکوی مشهور/دانیل سی بیوکانن/برگردان ع.پاشایی/
مقدار کمی هایکو در کتاب آوای جهیدن غوک/برگردان زویا پیرزاد/
هایکو در چهار فصل/مهوش شاهق و شهلا سهیل/
اینا رو از این آدرس برداشتم:fa.wikipedia.org
ایکدا سومیکو
باعبور مار
کمر راست کرد
نرم نرمک، علف.
.......................................
تسودا کیوکو - شاعر ژاپنی –
گرد یک دریاچه،
سپیده دم را انتظار میکشند؛
هم شکارچی و هم مرغابی .
.......................................
توماس ترانسترومر ترجمه ازبیژن فارسی
بر مهتابی ایستاده است
در قفسی از پرتو آفتاب-
همچون رنگین کمان.
.......................................
گوزن نر در هُرم آفتاب.
پشه ها که پیوسته کوک می زنند
سایه ها را برزمین.
.......................................
قفسی از تاریکی.
سایه ای عظیم را
در یک جفت چشم یافتم.

هایکو در ابتدا محتوایی طنز آمیز داشت و به تدریج بر اثر در آمیختن
با فلسفه ی ذن اعماق و جوانب آن گسترش یافت . ایجاز و سادگی و
در عین حال عمق هایکو و هنر تصویری بدیع آن علاوه بر آنکه در چهار
قرن گذشته شاعران زیادی را در ژاپن به خود کشانده است در دوره ی
معاصر در خارج از ژاپن هم با استقبال قشر کتابخوان و شاعران و هنرمندان
مواجه شده است و علاوه بر ترجمه هایکوهای ژاپنی به اغلب زبانهای دنیا
،درسراسرجهان شاعرانی پیدا شده اندکه به سرودن شعر به شیوه ی
هایکوهای ژاپنی می پردازند .
امروزه هایکو دوستان و هایکو سرایان سراسر جهان دارای انجمنهای خاص
در سطح محلی و ملی و بین المللی هستند و با برگزاری همایشها و
سمینارهای دوره ای و یا از طریق سایتهای اینترنتی به بحث و تبادل نظر
در مورد هایکو و تاریخچه و ابعاد هنری آن می پردازند .
هایکو هم اکنون در اقصی نقاط جهان به زبانی برای زندگی تبدیل شده
است به تعبیری می توان گفت هایکو شعر نیست زیبایی نیست بل که
خود زندگی ست . تجربه ی شهودی هستی است که این مادر ِ همه ی
هنرهای اصیل است . هایکوی عمیق همیشه ساخته ی ذن است .
اما ذن یعنی مشاهده و تفکریعنی دیدن چیزها چنان که هستند و در تجربه
های عمیق شهودی تجلی میکنند نه لزوما آن ذن که یکی از فرقه های
بودایی مهایانه است . یاد آوری این نکته ضروری است که هایکو شعر کوتاه
نیست . خیلی از تک بیت ها یا مصرع های فارسی هست که کوتاه تر از
هایکوی هفده هجایی ژاپنی است.با این همه نمیتوان آن را هایکو نامید .
هایکو دارای دو منظره توامان . چیزی فراتر از فرم ادبی است .
راه و وسیله ای است برای دیدن و درک دنیای پیرامون . هر هایکو لحظه ای
را در خود تسخیر می کند . لحظه ای عادی که آوازش تا به دورها شنیدنی
ست . و وقتی که این لحظه ، یم دم انسان را به بودنش به باور می رساند
تا با خود بگوید :
« خیلی آشناست ... این را من نیز دیده ام ، شنیده ام و ... »
اینم از این ادرس برداشتم : khanedegar.blogfa.com
یه چیز دیگه: رولان بارت در کتاب امپراطوری نشانه ها نوشته ای با عنوان
دستبرد به معنا دارد او می گوید : « هایکو دارای خاصیتی شبح وار است
و آن اینکه هر کس همواره تصور می کند به سادگی اشعاری همانند آن
بسراید ولی ممکن است هرگز نتواند »
حالا خودم:
راضی نیستی
یک قطره اشک میریزم
برای ِ هر چهار نفرمان
(یک اعتراف : هیچکدوم از قواعد بالا رو رعایت نکردم چون قبل از اینکه اینا
رو بخونم نوشتمش )